Русский
Prezentacija kulturnih dostignuća Azerbejdžana
u Srbiji.
 

Azerbejdžan - Kultura i umetnost

Koloritna nacionalna kultura Azerbejdžana, koja datira još iz antičnih vremen, objedinila u sebi najbolje tradiciji Istoka i Zapada.
Postoje mnogo različitih izvora koje govore o drevnem periodu Azerbejdžanske kulture. Vredni zapisi istoričara, kolekcionara folklora, etnografskog materijala ali i ilustracije savremenih slikara uvode nas u fascinantan drevni svet poetskih čini, igara, ritualnih plesova, mudrih i naivnih bajki, koje su apsorbovale totemske i istorijsko -mitološke motive.
Na teritoriji Azerbejdžana, takođe, nalazi se najstariji arheološki i paleontološki materijal, što potvrđuje poreklo života primitivnih ljudi pre 1,7-1,8 miliona godina.

U razvojnom periodu, do sredine 1 milenijuma pre nove ere, u Azerbejdžanu drevni kultovi (animizam, kult predaka, itd) potisnut su religijom zoroastrijanaca . Kao jedna od najstarijih religija sveta, Zoroastrizam je praktikovao koncept dualizma, koja upravlja svetom (dobro i zlo, Ahura Mazda i Ahriman). Jedan od glavnih duhovnih obaveza vernika Zoroastrizama je bio koncept izbora.

“Novruz” (u prevodu “novi dan”) je postao jedan od najvažnijih praznika, koji slavi pobedu dobra nad zlom. U današnje vreme je Novruz izgubio smisao zoroastrijskog praznika. U Azerbejdžanu, danas, to je praznik proleća, koji pada na prolećnu ravnodnevicu 21. marta.
Veliku pažnju privlače fragmenti uklesani na stenama Gobustana (kod Bakua, 7000 - 2000 pne), primerci natpisa iz vremeni Pehlevija, arapski natpisi, koji još uvek postoje na sačuvanim delovima starih građevina, a takođe zapisi i predmeti koji se odnose na drevne hrišćanske napredne države u severnom delu Azerbejdžana.

Krajem VII, početkom VIII veka, kada je najveći deo gradskog stanovništva primio Islam, otvoreno je mnogo muslimanskih obrazovnih institucija, Mekteba ili Madrase, gde se, uz Kuran učio arapski jezik , matematika, medicina, astronomija, filozofija i druge nauke. Tokom ovog perioda, a i kasnije, bilo je velikih građevinskih radova. Mnogi kultni objekti (crkve, džamije), mostovi, dvorci, utvrđenja, sistemi za navodnjavanje izgrađeni su tokom 11.-12. veka, što označava period preporoda u Azerbejdžanu.

 

Književnost

Azerbejdžan - kolevka i zemlja pesnika. Već tokom arapskog kalifata, predstavnici Azerbejdžanske književnosti - Ismail Ibn Jassar i Musa Šehevat pominju se u rukopisima iz XI veka "Kitabul-Agani" ("Knjiga pesama") Abul Faraj Isfahana.
Period od 8-10 vekova poznat po azerbejdžanskim naučnicima - lekarima, pravnicima… U Muzeju književnosti Azerbejdžana možemo da saznamo o pesniku i naučniku Hatibu Tabrizi, o filozofu Bahmaniaru (talentovani učenik Ibn Sina (Avicena)) i upoznamo se sa nacionalnim herojskim epom "Kitabi Dede Korkud“, koji je nastao u X-XI v.
Bahmaniar je napisao "Knjigu za obrazovanje", "Knjigu ukrasa u logici", "Knjigu lepote i sreće." Rukopis njegove knjige "Al tahsil" još uvek se čuva u zbirkama rukopisnih fondova Londona, Kaira, Teherana, Bejruta. Azerbejdžansku kniževnost takođe su proslavili briljantni pesnici Istoka, takvi kao Nizami, čija petoknižje "Hamsa" je ispravno uključena u riznicu svetske književnosti,a njegove savremenici su Afzaladdin Hagani, Mehseti Genđevi, Muhamed Fizuli, Mola Panah Vagif, Huršud Banu Natavan.

Muzika

Azerbejdžan je dao svetu velikog teoretičara muzike, Safiatdina Urmavija, osnivača novog notnog muzičkog sistema u 13 veku. Uz imena velikog Azerbejdžanskog naučnika i muzičara Safiaddina Urmavija i njegovog sledbenika Abdulgadir Maragija povezan je procvat muzičko-teorijske misli u XIII-XV veke na Bliskom istoku.
Maragi je bio veoma nadaren i svestran, školovani muzičar, pevač i izvođač na mnogim instrumentima. Pored muzičkih kompozicij, Maragi je stvorio dela koja su imala veliki uticaj na razvoj muzičko-teorijske misli. Engleski naučnik-orijentalista Anri D. Farmer nazvao je Maragija "poslednjim klasičarem" srednjovekovne nauke o muzici. Isfizari (XV vek) je tvrdio da Maragi ima tri talenata - muzičara, umetnika-kaligrafa i pesnika. U "Firmanu" (Uredba), Timur (1397) je Maragija nazvao "padišahom svih muzičara".
U ranoj fazi (krajem XIX - početkom XX veka), formiranje Azerbejdžanske opere i simfonijske muzike je pre svega povezana sa velikim - zaista nesebičnim - muzičkim, umetničkim i društvenim aktivnostima Uzeira Gadžibekova, osnivača moderne profesionalne muzike Azerbejdžana. Uzeir Gadžibekov je i tvorac prve opere na istoku ("Lejla i Mađnun", 1908). Njegove saradnici su bili ugledni kompozitori M. Magomajev i Z. Gadžibekov. Azerbejdžanske opere i muzičke komedije su nastale iz dubine nacionalne usmene tradicije muzičke umetnosti i neposredno su vezane za njega. Osnova muzičkog materijala prve Azerbejdžanske opere je mugam. Mugam - muzički fenomen, ne samo nacionalne već i svetske muzike. Među 90 minuta muzike poslate američkim satelitom "Vojadžer" 1977. u druge civilizacije, 2 minuta 20 sekundi zauzima mugam. Sredinom 20-og veka u Azerbejdžanu se formira originalna škola kompozicije (K. Karaev, F. Amirov, Hadžiev, S. Hadžibekov, Nijazi, S. Rustamov, T. Gulijev A. Melikov, Dž.Džangirov R. Hadžiev),koja je proslavila Azerbejdžan daleko izvan svojih granica. U zlatni fond izvođačke umetnosti upisani su imena Bulbula, Rašid Behbudova, Vagif Mustafe -Zade.

Slikarstvo, dekorativna i primenjena umetnost

Jedno od priznatih remek-dela svetske umetnosti jeste azerbejdžanska srednjovekovna minijatura. Ilustracije za poeme Firdousi i Nizami,a takođe i dela drugih pesnika, napravljeni od strane uglednih zanatlija (Behzad i njegove sledbenici), Azerbejdžanske kniževne minijature , krase mnoge muzeje širom sveta (Velika Britanija, SAD, Francuska i dr.) Najsjajnije sledbenik srednjovekovnih majstora minijaturista bio je Behruz Kengerli krajem 19 - početkom 20 veka. U novije vreme šarene slike Sattar Bahlulzade, slike Tair Salahova, Mikail Abdulajeva i Togrul Narimanbekova krase mnoge privatne kolekcije i muzeji širom sveta.

Kamene plastike

Kamene plastike i umetnost klesanja kamena odlikuju se rasnovrsnošću: ovde su i okrugle skulpture, kao i goreljef, i plitko urezane figure. Odavno su strani putnici koji su posečivali Azerbejdžan, bili iznenađeni obiljem neverovatnih reljefa sa figurama životinja, ljudi, tematskih kompozicija, urezanih na fasade kuća i nadgrobne spomenike. U stepama Širvana, Mugana, u ravnicama Karabaha česte su izvajane skulpture. Neki od monumentalnih spomenika dostižu visinu do 3 metra i više. Pored čisto ceremonijalnih trenutaka, ovi spomenici veličaju ideju nepobedivosti i velikih mogučnosti naroda. Od srednjovekovnih urezanih kamenja Azerbejdžana trebalo bi pomenuti tzv. Bailovsko kamenje - reljef kamenih ploča iz XIII veka, koja su izvađene sa dna Kaspijskog mora.

Tepisi

Azerbejdžan je jedan od jedinstvenih regiona tepiha u svetu. Ovde je vekovima umetnost majstora dostizala savršenstvo. Oni su stvorili najbolji primere tepiha i ćilima, od najjednostavnijih - palasa, da najkomplikovanijih tepiha - halča.
Arheološki spomenici kažu nam da je na teritoriji Azerbejdžana umetnost tkanja ćilima već bila poznata u IX veku pre nove ere. Azerbejdžan je sad u svetu poznat kako po tepisima bez vlakna (palas, ćilima, sumah, zili, šade i verni), tako i po 600 vrsta vlaknastih tepiha, koja su izrađivali majstori iz Gube , Širvana, Ganđa, Nagorno-Karabaha, Šuše, Tabriza i Ardabila.

Keramika

Keramika Azerbejdžana broji nekoliko milenijuma. Bogata kolekcija grnčarije Muzeja istorije Azerbejdžana pripada epohi do bronzanog doba . Ovde su prikupljene čizmolike posude, bokali različitih oblika, posuđe... Lepo izrađeno i dekorisano posuđe, kao i nakit od metala, kamena, kosti, govore o procvatu zanatstva u doba bronze, a takođe o visokom umetničkom ukusu starih majstora. Treba napomenuti bogato oslikanu keramiku, pronađenu tokom iskopavanja srednjevekovnog gradova Azerbejdžana: Bajlakana, Bakua, Barda, Ganđe, Šamahia. Mnogi proizvodi su izrađeni uz savršenu veštinu, suptilnu eleganciju i smatraju se pravim biserima primenjene umetnosti Azerbejdžana.

Arhitektura

Azerbejdžan je riznica arhitektonskih spomenika. Na teritoriji Azerbejdžana su ruševine antičkih i srednjovekovnih gradova. Glavni gradovi, centri zanatstva i kulture u Nahčivanu, Kabale (Kabala), Barde (Partav), Ganđa, Šabran, Oren kala (Bejlagan), Šemaha, Halhal i drugi od davnina privlačili osvajače. Ostaci mnogih utvrđenja - tvrđava i kula - Čirahkala, Didvan i drugi, podignuta početkom naše ere, a i kasnije, radi odbrane od invazije nomadskih plemena i stranih osvajača. Od posebnog interesa su kompleksi odbrambenih građevina u Apšeronu. Kule Apšeronskog poluostrva: u Mardakanu, Nardaranu, Bilgah, , i drugi. Simbol Baku - Devojačka Kula (nepobedive) - osmospratna monumentalna zgrada iz XII veka visine od 28 metara i debljine zidova u osnovi od 5 metara.

U Azerbejdžanu je, mnogo bogomolja - hramova, manastira i crkava sagrađeno u različitim periodima istorije. Od XII veka počinje jačanje državnosti i razvoja gradova, gde ss formiraju arhitektonske škole. Osnivač škole Nahičevan - proslavlja širom Istoka arhitekta Abubakr Ajami sina Nakhichevan. Arhitektonsko remek - delo Mauzolej desetostran Momina Khatun, ukupna visina dostiže 34 m.
Grobnica je umetnički ukrašen složenim geometrijskim šarama i natpisi od keramike. Pored Nakhichevanske škole formirana su Shirvan-Absheronska, Aranska i dr. Snagne kule, zamkove, palate i druge zgrade u XII-XV uključeni su u zlatni fond arhitektonskih spomenika Shirvana. Biser palata Azerbejdžana - Palata Shirvanšaha u Baku (sredina XV vek). Trenutno je on javni muzej- rezervat.
Tokom feudalizma izgrađeni su hanske palate i utvrđenja. Remek-delo ovog perioda - Palata Šeki Khans (XVIII vek) .. Glavni fasada palate je ukrašena lepim vitražima i drvenim shebeke. Unutrašnjost palate bogato oslikana crtežima biljaka, životinja i ptica, geometrijskim arabeskama, scene borbe i lova.
Azerbejdžan - raskrsnica važnih trgovačkih puteva. Na putevima u gradovima i izgrađene su mnoge Karavansaraji - (Baku, Abšeron, Nahčivanu, Karabahu, Ganja, Šeki, Fizuli Šemaha, itd). Značajno mesto među arhitektonskim spomenicima Azerbejdžana zauzimaju mostove. Izdržljivost očuvanih mostova (XI-XIII stoleće.) govori o visokoj veštine azerbejdžanskih arhitekata.

Muzeji i galerije

Kulturno nasleđe Azerbejdžana je zastupljen u 150 muzeja i galerija u Republici. Među njima su Muzej istorije Azerbejdžana, Državni muzej, Palata Širvan, Muzej umetnosti, Muzej tepiha i dekorativne primenjene umetnosti, Muzej Azerbejdžanske književnosti. Knjige su zastupljeni u 4.650 javnim bibliotekama. U Republici postoje stotine palata kulture i klubova, 25 državnih pozorišta, filharmonija, Muzička akademija, Akademija umetnosti i u mnogi drugi obrazovne ustanove u oblasti kulture.

© 2010. Azerbejdžanski kulturni centar